Gỡ độc quyền vàng miếng: Doanh nghiệp lo ‘giấy phép con’

Một động thái đáng kỳ vọng nhưng gây lo ngại lớn về rào cản hành chính

Sau hơn một thập kỷ siết chặt quản lý vàng miếng, dự thảo sửa đổi Nghị định 24 chính thức mở ra cánh cửa cho thị trường tư nhân tham gia sản xuất vàng. Tuy nhiên, điều kiện cấp phép quá nghiêm ngặt và rủi ro "giấy phép con" đang khiến cộng đồng doanh nghiệp e ngại, có thể làm chệch hướng cải cách thị trường mà Chính phủ theo đuổi.

Số liệu và điểm mới từ dự thảo sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP

• NHNN đề xuất xóa độc quyền Nhà nước về sản xuất, xuất – nhập khẩu vàng nguyên liệu.

• Sản xuất vàng miếng trở thành ngành kinh doanh có điều kiện, phải có giấy phép từ NHNN.

• Doanh nghiệp muốn được cấp phép phải đáp ứng:

  • Có giấy phép mua – bán vàng miếng

  • Vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng

  • Không bị xử phạt hoặc đã khắc phục hoàn toàn vi phạm

  • Có quy trình sản xuất nội bộ rõ ràng

• Tổ chức tín dụng cần vốn điều lệ tối thiểu 50.000 tỷ đồng

• NHNN sẽ cấp hạn mức và giấy phép từng lần cho hoạt động xuất – nhập khẩu vàng.

• 

Phản ứng chính sách: Kỳ vọng cải cách nhưng còn vướng nhiều tầng kiểm soát

Dự thảo nhận được nhiều đánh giá tích cực về mặt định hướng:

• Gỡ bỏ độc quyền là bước tiến lớn về tự do hóa thị trường.

• Cấp phép có điều kiện sẽ giúp chọn lọc doanh nghiệp có năng lực thật sự, hạn chế tình trạng vàng hóa tràn lan.

Tuy nhiên, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp lo ngại:

• "Giấy phép lồng giấy phép": Yêu cầu vừa có giấy phép sản xuất vừa phải có giấy phép mua – bán là bất hợp lý về mặt chuỗi cung ứng.

• Rào cản vốn: Mức 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ bị đánh giá là quá cao, loại bỏ phần lớn doanh nghiệp vàng tư nhân khỏi cuộc chơi.

• Thủ tục nhập khẩu phức tạp: Yêu cầu cả hạn mức năm lẫn giấy phép từng lô hàng khiến tính linh hoạt mất đi, không theo kịp biến động thị trường vàng vốn rất nhanh và nhạy cảm.

Diễn biến vĩ mô và hệ lụy liên ngành

Việc sửa đổi Nghị định 24 diễn ra trong bối cảnh:

• Chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới lên tới 15–17 triệu/lượng

• Cung trong nước hạn chế do độc quyền sản xuất, nhập khẩu bị siết chặt

• Tâm lý tích trữ vàng tăng mạnh trong thời kỳ bất ổn thương mại và lãi suất cao

Nếu không gỡ rào cản thực chất, nỗ lực cải cách có thể:

• Không tạo được cạnh tranh, doanh nghiệp nhỏ bị loại khỏi cuộc chơi

• Nguồn cung vàng miếng tiếp tục thiếu hụt, kéo dài chênh lệch giá trong nước và thế giới

• Gây thiệt hại cho người tiêu dùng vì ít lựa chọn, giá cao, thiếu minh bạch

• 

Giải pháp đề xuất từ doanh nghiệp

• Loại bỏ giấy phép xuất – nhập khẩu từng lô hàng, chỉ cần áp dụng hạn mức năm

• Bỏ yêu cầu có thêm giấy phép mua – bán nếu đã được cấp phép sản xuất

• Giảm yêu cầu vốn điều lệ, chỉ nên xét dựa trên năng lực tài chính – kỹ thuật thực tế

• Liên thông dữ liệu giữa NHNN và hải quan, tăng giám sát bằng công nghệ thay vì giấy tờ

Tác động tới thị trường vàng Việt Nam

• Nếu cải cách thành công: giá vàng miếng sẽ tiệm cận giá thế giới, nguồn cung được nới rộng, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp mới tham gia thị trường.

• Nếu "giấy phép con" không được xử lý: thị trường vẫn bị chi phối bởi số ít doanh nghiệp lớn, không tạo được sự cạnh tranh, người tiêu dùng thiệt hại.

• Trong ngắn hạn, khi chưa có văn bản chính thức và lộ trình cấp phép rõ ràng, giá vàng trong nước sẽ tiếp tục duy trì khoảng cách lớn so với giá quốc tế.

Kết luận & khuyến nghị

• Cải cách chính sách quản lý vàng đang ở giai đoạn then chốt.

• Để thật sự “đưa thị trường vàng vận động theo nguyên tắc thị trường” như định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm, chính sách cần thiết kế theo hướng giảm rào cản gia nhập, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

• Việc cấp phép nên chuyển từ tư duy "quản lý bằng giấy phép" sang "giám sát bằng dữ liệu", mới có thể tạo ra một thị trường vàng minh bạch, cạnh tranh và ổn định hơn cho người dân và doanh nghiệp.