Quân đội Iran đã tiến hành nạp thủy lôi lên các tàu hải quân ở Vịnh Ba Tư trong tháng 6, làm dấy lên lo ngại trong chính quyền Mỹ rằng Tehran đang chuẩn bị phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch của ngành năng lượng toàn cầu.
Dấu hiệu leo thang sau đợt không kích Israel
Theo các quan chức, động thái này diễn ra sau khi Israel phát động đợt tấn công tên lửa đầu tiên nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran vào ngày 13/6. Dù số thủy lôi chưa được triển khai, việc đưa chúng lên tàu chiến cho thấy Iran đã cân nhắc nghiêm túc khả năng phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường biển vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu khí toàn cầu. Nếu được thực thi, động thái này sẽ làm tê liệt dòng chảy thương mại quốc tế và đẩy giá năng lượng lên mức cao.
Tuy nhiên, giá dầu thô chuẩn toàn cầu lại giảm hơn 10% kể từ sau khi Mỹ tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Iran – một phần do thị trường thở phào vì chuỗi cung ứng chưa bị gián đoạn. Sau đó, vào ngày 22/6, Quốc hội Iran đã biểu quyết không ràng buộc ủng hộ phong tỏa eo biển. Tuy vậy, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao – cơ quan điều hành an ninh chiến lược của nước này.
Địa chính trị và thương mại năng lượng trong thế cân bằng mong manh
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải huyết mạch nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập, nơi các quốc gia thành viên OPEC như Ả Rập Saudi, UAE, Kuwait và Iraq xuất khẩu phần lớn lượng dầu thô của họ – chủ yếu tới châu Á. Qatar cũng vận chuyển gần như toàn bộ lượng khí hóa lỏng (LNG) qua tuyến này. Iran, dù nhiều lần đe dọa đóng cửa eo biển, vẫn phụ thuộc vào nó để xuất khẩu phần lớn sản lượng dầu, điều này phần nào kiềm chế khả năng thực hiện hành động cực đoan.
Theo đánh giá của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) năm 2019, Iran sở hữu hơn 5.000 quả thủy lôi hải quân và có thể triển khai nhanh chóng thông qua các tàu cao tốc. Hải quân Mỹ, thông qua Hạm đội 5 đóng tại Bahrain, là lực lượng chính duy trì an ninh hàng hải trong khu vực. Trước đợt không kích Iran, Mỹ đã tạm thời rút toàn bộ các tàu dò mìn khỏi Bahrain để đề phòng trả đũa.
Dù Iran chỉ phản ứng bằng một cuộc tấn công tên lửa giới hạn vào căn cứ Mỹ tại Qatar, giới chức Washington không loại trừ khả năng nước này sẽ tiến hành các biện pháp trả đũa tiếp theo, bao gồm cả chiến thuật “giương đông kích tây” như đã từng làm trong quá khứ.
Thị trường năng lượng toàn cầu trước nguy cơ gián đoạn
Việc Iran bị nghi ngờ triển khai thủy lôi ở eo biển Hormuz đã làm nổi bật rủi ro địa chính trị đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng vẫn còn nhiều điểm nghẽn sau đại dịch và chiến tranh Ukraine. Dù hành động chưa đi đến thực tế, khả năng phong tỏa Hormuz đã và đang trở thành công cụ chiến lược của Iran nhằm gây sức ép lên phương Tây mà không cần hành động trực tiếp.
Với hơn 20% sản lượng dầu mỏ và gần như toàn bộ lượng LNG của khu vực Trung Đông đi qua eo biển này, chỉ cần một gián đoạn nhỏ cũng có thể gây ra cú sốc nguồn cung nghiêm trọng. Các doanh nghiệp nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là tại châu Á, đang theo dõi sát tình hình và có thể phải tính toán lại kế hoạch dự trữ hoặc chuyển hướng nhập khẩu nếu xung đột leo thang.
Về dài hạn, căng thẳng tại Hormuz càng củng cố nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển, thúc đẩy đầu tư vào năng lượng thay thế và các dự án vận tải phi truyền thống như đường ống hoặc LNG nổi. Trong khi đó, thị trường tài chính toàn cầu có thể chứng kiến mức độ biến động tăng cao nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài.
