Mỹ - Trung leo thang chiến tranh thương mại, áp phí cảng trả đũa lẫn nhau
Leo thang căng thẳng trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã chuyển từ một thỏa thuận đình chiến mong manh sang một cuộc đối đầu quyết liệt. Căng thẳng dự kiến sẽ leo thang hơn nữa khi hai nước chuẩn bị tăng phí đối với các tàu thương mại của nhau — một động thái mà phía Mỹ cảnh báo có thể làm tăng chi phí tiêu dùng và giảm nhập khẩu hàng hóa từ châu Á.
Song song đó, căng thẳng tiếp tục gia tăng khi Trung Quốc bị cáo buộc hạn chế nguồn cung đất hiếm toàn cầu, khiến Tổng thống Donald Trump đe dọa áp thuế 100% và siết chặt kiểm soát đối với “mọi phần mềm quan trọng” nhằm trả đũa. Vào thứ Sáu tuần trước, Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc thông báo sẽ tiến hành tăng phí cảng đối với các tàu do Mỹ sở hữu hoặc vận hành, đúng như kế hoạch của chính quyền Trump.
Dù tác động trực tiếp đến Mỹ được đánh giá là nhỏ — do lượng hàng Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc khá hạn chế — nhưng việc Bắc Kinh sẵn sàng áp đặt các khoản phí này cho thấy xung đột thương mại đã lan sang những lĩnh vực kinh tế vốn trước đây ít bị ảnh hưởng. Diễn biến này cũng làm gia tăng rủi ro cho các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra trước hạn chót ngày 10/11.
Phản ứng và tác động đối với doanh nghiệp Mỹ
“Đây chủ yếu là động thái mang tính biểu tượng — chưa đến 1% số tàu cập cảng Trung Quốc mỗi năm treo cờ Mỹ, nên tác động thực tế là không đáng kể,” Cameron Johnson, đối tác cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, nhận định. “Tuy nhiên, nó cho thấy Bắc Kinh sẽ đáp trả tương xứng trước mọi hành động từ phía Mỹ: nếu Mỹ trừng phạt một công ty Trung Quốc, họ sẽ trừng phạt một công ty Mỹ; nếu Mỹ áp kiểm soát công nghệ, họ cũng sẽ làm điều tương tự. Chúng ta vừa nâng cuộc chiến thương mại lên một cấp độ hoàn toàn mới mà không ai ngờ tới.”
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), các khoản phí cảng mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phục hồi của ngành đóng tàu trong nước và giảm sự phụ thuộc vào các hãng tàu Trung Quốc.
Các hãng vận tải biển lớn cho biết họ có thể tạm thời hấp thụ chi phí phát sinh. Tuy nhiên, giới bán lẻ, nhà sản xuất và chuyên gia vận tải cảnh báo rằng chi phí này cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng. Điều đó sẽ gia tăng áp lực lên ngành vận tải biển toàn cầu, vốn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ các mức thuế quan sâu rộng mà chính quyền Trump đã áp đặt.
Theo chính sách mới, hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ trên các tàu do Trung Quốc sở hữu hoặc vận hành sẽ chịu phí cảng 50 USD/tấn kể từ tuần tới, và mức này sẽ tăng thêm 30 USD mỗi năm trong ba năm tới. Phí trả đũa của Trung Quốc dự kiến cũng sẽ tăng dần, đạt tối đa 157 USD/tấn vào năm 2028.
Mỹ - Trung leo thang căng thẳng thương mại sang lĩnh vực vận tải biển
Một số hiệp hội doanh nghiệp Mỹ cho biết các công ty trong ngành đang chuẩn bị đối phó với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí leo thang và gánh nặng pháp lý phát sinh từ việc phải chứng minh tuân thủ.
Những biện pháp trừng phạt mới này bắt nguồn từ một bản kiến nghị do năm công đoàn Mỹ nộp vào năm ngoái, dẫn đến cuộc điều tra thương mại kết luận rằng các hoạt động hàng hải và đóng tàu của Trung Quốc đã gây tổn hại cho ngành công nghiệp Mỹ — lĩnh vực vốn suy yếu từ cuối thập niên 1970.
Jonathan Gold, Phó Chủ tịch Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia (NRF), cho rằng: “Nếu mục tiêu là hồi sinh ngành đóng tàu Mỹ, chúng ta nên tập trung vào các biện pháp hỗ trợ hiệu quả hơn — chỉ áp phí với tàu Trung Quốc sẽ không đủ để giải quyết vấn đề.”
Rủi ro đối với kinh tế toàn cầu
Michael Wessel, Chủ tịch công ty tư vấn Wessel Group, cho biết các công đoàn đã yêu cầu chính quyền đặt mức phí đủ cao để làm giảm tính cạnh tranh của tàu Trung Quốc và khuyến khích doanh nghiệp Mỹ sử dụng tàu trong nước. “Chúng tôi muốn mức phí đủ sức răn đe việc sử dụng tàu Trung Quốc”.
Các biện pháp mới có thể khiến quan hệ Mỹ - Trung thêm rạn nứt trong bối cảnh hai bên vẫn đang đàm phán để đạt thỏa thuận thương mại trước hạn chót 10/11. Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách siết kiểm soát xuất khẩu khoáng sản quan trọng, ngừng mua đậu nành Mỹ và áp phí tương tự lên tàu của Mỹ — động thái được mô tả là “biện pháp phòng vệ cần thiết” nhằm bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp Trung Quốc.
Phí cảng của Mỹ được dự báo sẽ gây ảnh hưởng lớn hơn tới ngành vận tải biển toàn cầu. Theo công ty tư vấn Alphaliner, các hãng vận tải container hàng đầu — gồm COSCO của Trung Quốc, Maersk của Đan Mạch và CMA CGM của Pháp — có thể thiệt hại tổng cộng tới 3,2 tỷ USD vào cuối năm 2026.
Philip Damas, Giám đốc Drewry Supply Chain Advisors, nhận xét: “Chính sách thương mại của Mỹ đang bắt đầu tác động rõ rệt đến các doanh nghiệp. Một số công ty châu Âu có thể chịu được chi phí này, nhưng nhiều công ty Trung Quốc thì không.”
Nhiều hãng lớn như Mediterranean Shipping Company (Thụy Sĩ) và CMA CGM (Pháp) đang tái cơ cấu đội tàu để tránh các khoản phí mới, trong khi COSCO — hãng vận tải lớn nhất châu Á — có thể phải chịu tới 700 triệu USD phí cảng chỉ trong năm đầu tiên, theo ước tính của Drewry.
John McCown, chuyên gia thuộc Trung tâm Chiến lược Hàng hải, cảnh báo: “Các khoản phí này có thể hạn chế năng lực vận chuyển hàng hóa đến Mỹ. Khi năng lực giảm, giá vận chuyển sẽ tăng và tình trạng khan hàng trên kệ có thể xảy ra trong dịp Giáng sinh.”
Ông dự đoán lưu lượng container sẽ sụt giảm hai chữ số trong năm tới, kéo theo làn sóng mất việc làm trong lĩnh vực logistics, từ công nhân bốc xếp đến tài xế xe tải và nhân viên kho bãi.
