Thái tử Saudi Mohammed bin Salman thăm Mỹ gặp Tổng thống Donald Trump, thúc đẩy hợp tác lâu dài về dầu mỏ, an ninh, thương mại, AI và hạt nhân. Saudi muốn hiệp ước quốc phòng và thỏa thuận hạt nhân dân sự, trong khi Mỹ tập trung vào cam kết đầu tư 600 tỷ USD của phía Ả Rập.
Chuyến thăm của người cai trị trên thực tế của Ả Rập Xê Út tới Nhà Trắng để hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ diễn ra vào ngày thứ 3 (18/11 theo giờ Mỹ) nhằm mục đích tăng cường hợp tác lâu dài về dầu mỏ và an ninh, đồng thời mở rộng quan hệ trong thương mại, công nghệ và năng lượng hạt nhân.
Đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên của Thái tử Mohammed bin Salman (MBS) tới Mỹ kể từ vụ nhà báo người Ả Rập Jamal Khashoggi, một người bất đồng chính kiến bị sát hại tại Istanbul năm 2018, gây chấn động toàn cầu. Tình báo Mỹ kết luận rằng chính Thái tử Ả Rập đã phê chuẩn việc bắt giữ hoặc sát hại ông Khashoggi.
Thái tử Ả Rập, được biết đến rộng rãi với tên viết tắt MBS, phủ nhận ra lệnh thực hiện chiến dịch nhưng thừa nhận trách nhiệm với tư cách là người cai trị của vương quốc.
Hơn bảy năm sau vụ việc, nền kinh tế lớn nhất thế giới và nhà sản xuất dầu mỏ hàng đầu muốn tiến về phía trước.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách tận dụng lời hứa đầu tư 600 tỷ USD của Saudi Arabia trong chuyến thăm hồi tháng 5. Ông đã tránh đề cập đến các vấn đề nhân quyền trong chuyến đi đó và dự kiến sẽ tiếp tục làm như vậy.
Tổng thống Donald Trump và Thái tử Mohammed bin Salman tại thủ đô Riyadh, Saudi Arabia tháng 5 năm 2025
Nhà lãnh đạo Saudi tìm kiếm sự đảm bảo an ninh trong bối cảnh bất ổn khu vực, đồng thời muốn tiếp cận công nghệ trí tuệ nhân tạo và tiến tới thỏa thuận về chương trình hạt nhân dân sự.
Ông Aziz Alghashian, giảng viên quan hệ quốc tế tại Đại học Khoa học An ninh Naif Arab, nhận định: “Đã có một trang mới được lật sang” về vụ án sát hại ông Khashoggi.
Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út từ lâu có thỏa thuận: vương quốc bán dầu với giá ưu đãi, đổi lại siêu cường cung cấp an ninh.
Tuy nhiên, mối quan hệ này bị lung lay khi Washington không hành động trước các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở dầu mỏ Saudi năm 2019 và lo ngại gia tăng trong tháng 9 khi Israel tấn công Doha, Qatar nhằm vào nhóm chiến binh Hamas.
Tập trung vào thỏa thuận quốc phòng
Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký hiệp ước quốc phòng với Qatar bằng sắc lệnh hành pháp. Nhiều nhà phân tích và quan chức khu vực tin rằng Saudi Arabia cũng sẽ nhận được điều tương tự.
Saudi Arabia muốn hiệp ước quốc phòng được Quốc hội Mỹ phê chuẩn, nhưng Washington yêu cầu vương quốc phải bình thường hóa quan hệ với Israel. Chính quyền Riyadh (Ả Rập) lại liên hệ điều này với cam kết của chính phủ Israel về công nhận nhà nước Palestine. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người đồng ý với lệnh ngừng bắn do ông Trump làm trung gian với Hamas ở Gaza, hôm chủ nhật tuần trước tái khẳng định lập trường phản đối độc lập của Palestine.
Một sắc lệnh hành pháp tương tự như với Qatar sẽ không đáp ứng đầy đủ mong muốn của Saudi Arabia, nhưng Alghashian cho rằng đây “chỉ là một bước trên tiến trình, không phải kết thúc”.
Một nhà ngoại giao phương Tây nhận định: “Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn bình thường hóa quan hệ, Saudi Arabia muốn hiệp ước quốc phòng toàn diện, nhưng hoàn cảnh không cho phép. Cuối cùng, cả hai có thể nhận ít hơn mong muốn — đó là ngoại giao.”
Tổng giá trị thỏa thuận về số vốn đầu tư của Ả Rập Xê Út vào Hoa Kỳ đã đạt hơn 600 tỷ USD, con số lớn nhất từ trước đến nay
Ông Dennis Ross, từng là nhà đàm phán của Mỹ với Trung Đông, hiện công tác tại Viện Washington về Chính sách Cận Đông, dự đoán sắc lệnh hành pháp sẽ kêu gọi Mỹ và Saudi “ngay lập tức tham vấn về các biện pháp ứng phó” mà không cam kết Mỹ sẽ chủ động bảo vệ Riyadh. Điều này có thể bao gồm cung cấp hỗ trợ, triển khai vũ khí, hệ thống phòng thủ tên lửa như THAAD hoặc Patriot, lực lượng hải quân với đơn vị Thủy quân lục chiến và tham gia chiến đấu chủ động thay vì chỉ phòng thủ.
Các giao dịch chính trong bối cảnh cạnh tranh khu vực
Phía Riyadh thúc đẩy các thỏa thuận về năng lượng hạt nhân và AI theo kế hoạch Tầm nhìn 2030 nhằm đa dạng hóa nền kinh tế và củng cố vị thế khu vực.
Việc được chấp thuận mua chip máy tính tiên tiến quan trọng cho tham vọng trở thành trung tâm AI toàn cầu, cạnh tranh với UAE, quốc gia đã ký thỏa thuận hàng tỷ USD với Mỹ và tiếp cận chip cao cấp.
MBS cũng muốn thỏa thuận phát triển chương trình hạt nhân dân sự với Washington, nhằm đa dạng hóa nền kinh tế khỏi dầu mỏ. Một thỏa thuận như vậy sẽ mở ra cơ hội tiếp cận công nghệ hạt nhân, đảm bảo an ninh Mỹ, và đưa Saudi ngang hàng với UAE và cạnh tranh với Iran.
Tiến triển vẫn khó vì Saudi không muốn đồng ý loại bỏ việc làm giàu uranium hoặc tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng — cả hai là con đường tiềm năng chế tạo bom. Ông Dennis Ross dự đoán sẽ có thông báo về thỏa thuận hạt nhân, hoặc ít nhất là tuyên bố tiến độ đạt thỏa thuận.
