Hiệp định phòng thủ Saudi–Pakistan tái định hình an ninh vùng Vịnh, mở liên kết Nam–Tây Á, tạo cơ hội ổn định nhưng tiềm ẩn rủi ro.
Lợi ích trong an ninh khu vực
Khi Ả Rập Saudi và Pakistan chính thức ký Hiệp định Phòng thủ Chiến lược Hỗ tương tại Riyadh ngày 17/9/2025, tuyên bố rằng “mọi hành động xâm lược chống lại một trong hai nước sẽ được coi là hành động xâm lược chống lại cả hai” không chỉ đơn thuần thể chế hóa nhiều thập kỷ hợp tác song phương. Nó còn tái định hình cấu trúc an ninh vùng Vịnh, mở ra những liên kết chiến lược mới giữa Nam Á và Tây Á, đồng thời buộc các thủ đô láng giềng phải điều chỉnh ngay lập tức cách tiếp cận về phòng ngừa rủi ro, răn đe và quản lý khủng hoảng. Thông điệp của hiệp định — rằng Riyadh sẵn sàng tăng cường quan hệ an ninh cứng vượt ra ngoài các đối tác phương Tây truyền thống — phản ánh sự thực dụng bắt nguồn từ những cú sốc gần đây trong khu vực cũng như sự gắn bó lâu dài giữa Saudi và Pakistan, kết hợp các yếu tố quân sự, tài chính và ngoại giao.
Sự gắn bó này không phải mới. Pakistan và Ả Rập Saudi đã duy trì mối quan hệ đa tầng trong nhiều thập kỷ, với các khoản chuyển giao và đầu tư kinh tế quy mô lớn từ Riyadh, việc Pakistan triển khai binh lính tại bán đảo trong những thời kỳ khủng hoảng, hợp tác tình báo và liên kết huấn luyện quân sự từ thời Chiến tranh Lạnh, cùng sự củng cố chính trị lẫn nhau trong các diễn đàn Hồi giáo. Vì thế, thỏa thuận mới này không phải là sự đứt gãy, mà là sự củng cố thể chế của một quan hệ chiến lược vốn đã tồn tại. Tuy nhiên, ngôn ngữ chính thức và màn thể hiện công khai của nó lại khuếch đại những tác động vốn trước đây được xử lý kín đáo hơn, tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro cho các quốc gia láng giềng.
Đối với các nước vùng Vịnh, lợi ích trước mắt là cụ thể và mang tính vận hành. Hiệp định này mở rộng nguồn lực sẵn có cho mục tiêu răn đe và ứng phó khủng hoảng. Quân đội Pakistan với lực lượng quy mô lớn, kinh nghiệm chống nổi dậy và năng lực huấn luyện có thể trở thành “bộ nhân lực bổ sung” thiết thực cho các quốc gia ven biển và các nước Ả Rập nhỏ hơn trong việc bảo vệ cảng biển, hạ tầng năng lượng và tuyến đường biển, mà không gây quá tải cho quân đội bản địa. Việc tăng cường chia sẻ tình báo, phối hợp tuần tra hàng hải và hợp tác hậu cần có thể khiến Biển Đỏ và Vịnh Oman an toàn hơn cho vận tải thương mại — một lợi ích công cộng mà từ Oman đến UAE đều có thể hoan nghênh, miễn là sự hợp tác này được giới hạn và minh bạch.
Lợi ích và bất cập về kinh tế quân sự
Về kinh tế, hiệp định tạo điều kiện cho hiệu ứng lan tỏa trong công nghiệp và dịch vụ quốc phòng: mua sắm chung, thiết lập căn cứ và trung tâm huấn luyện có thể giảm chi phí và tăng năng lực bảo trì khu vực, trong khi nguồn lực tài chính dồi dào của Saudi có thể giúp nâng cao năng lực quốc phòng Pakistan, từ đó hỗ trợ bảo vệ hạ tầng vùng Vịnh. Nếu được thực hiện trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng và minh bạch về thương mại, các sắp xếp này có thể tạo ra lợi ích đôi bên: GCC giảm chi phí sẵn sàng chiến đấu, còn Pakistan có được nguồn thu bền vững và chuyển giao công nghệ.
Tuy nhiên, hiệp định này cũng mang lại sự mơ hồ chiến lược mà các nước láng giềng khó có thể phớt lờ, đặc biệt là câu hỏi về răn đe hạt nhân. Kho vũ khí hạt nhân của Islamabad là trụ cột trong tư thế phòng thủ của nước này, và những phát biểu đôi khi úp mở của quan chức Pakistan đã làm dấy lên đồn đoán liệu có khả năng nào yếu tố “ô hạt nhân” được mở rộng một cách hữu hình hoặc mang tính biểu tượng cho Riyadh hay không. Chỉ riêng việc hình thành nhận thức về một sự răn đe mở rộng đã có thể làm thay đổi tính toán trong khu vực: nó nâng cao chi phí chính trị cho những hành động cưỡng ép, nhưng đồng thời cũng mang rủi ro hiểu lầm, leo thang và kích hoạt một vòng chạy đua vũ trang mới giữa các cường quốc ở Nam và Tây Á. Việc quản lý một cách có trách nhiệm sự mơ hồ này — thông qua những giới hạn rõ ràng, các biện pháp xây dựng lòng tin và sự trấn an từ bên thứ ba — sẽ là yếu tố thiết yếu để ngăn thỏa thuận trở thành một tín hiệu gây mất ổn định.
Thay đổi chiến lược ngoại giao
Ngoài khía cạnh quân sự trước mắt, trục Saudi – Pakistan còn quan trọng bởi nó làm thay đổi mô hình tín hiệu liên minh trong bối cảnh thế giới đa cực. Riyadh đang đa dạng hóa đối tác để đối phó với sự hoài nghi về các cam kết an ninh từ một cường quốc duy nhất; Islamabad ngược lại đang củng cố các “nhà bảo trợ” để đảm bảo nguồn sống kinh tế và vị thế ngoại giao. Với các nước láng giềng, bài học không đơn giản: thỏa thuận này vừa có thể giảm bớt lo ngại an ninh ngắn hạn, vừa có thể khiến cân bằng ngoại giao dài hạn thêm phức tạp — đặc biệt đối với những nước duy trì quan hệ quan trọng với Iran, Ấn Độ hay Mỹ. Ví dụ, New Delhi sẽ theo dõi sát vì bất kỳ nhận thức nào về việc Pakistan gia tăng hiện diện ở Vùng Vịnh đều tác động đến kiều dân, thương mại và dấu ấn chiến lược rộng hơn của Ấn Độ; trong khi Tehran sẽ diễn giải hiệp định qua lăng kính an ninh riêng và có thể điều chỉnh lại thế đứng của mình.
Do đó, phản ứng chính sách của các nước láng giềng cần mang tính thực dụng, có giới hạn và thể chế hóa. Các nước nên thúc đẩy Riyadh và Islamabad tập trung vào những nhiệm vụ ổn định: an ninh hàng hải, chống khủng bố, hậu cần nhân đạo, huấn luyện — đồng thời thiết lập giới hạn rõ ràng để tránh mở rộng phạm vi ngoài dự tính. Các biện pháp xây dựng lòng tin khu vực cần được củng cố: mở rộng kênh liên lạc khủng hoảng của GCC, tổ chức tập trận có quan sát viên từ Iran và Ấn Độ khi khả thi, và thiết lập đường dây nóng ngoại giao để tránh leo thang do hiểu lầm.
Vấn đề hạt nhân và tính minh bạch cần được nhấn mạnh: các bên trong và ngoài khu vực nên yêu cầu những cam kết công khai rõ ràng rằng hiệp định không thay đổi học thuyết hạt nhân, không vi phạm chuẩn mực không phổ biến vũ khí hạt nhân; đồng thời hỗ trợ cơ chế giám sát kỹ thuật từ bên thứ ba đối với các năng lực nhạy cảm.
Các nước láng giềng cũng nên coi hiệp định này như cú hích để tự tăng cường khả năng chống chịu: đầu tư vào logistics và an ninh hàng hải, mở rộng cơ chế đa phương quản lý sự cố, và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại để tránh phụ thuộc vào một liên minh duy nhất. Đồng thời, cần tham gia đối thoại trực tiếp với Riyadh và Islamabad để định hình việc triển khai hiệp định — không phải với tư thế đối kháng, mà như những bên liên quan có lợi ích chung trong ổn định khu vực.
Nếu được quản lý thận trọng và minh bạch, thỏa thuận Saudi – Pakistan có thể trở thành yếu tố ổn định, giúp bảo vệ thương mại và ngăn chặn phiêu lưu quân sự. Nhưng nếu xử lý kém, nó có thể biến thành nguồn căng thẳng mới. Với đặc thù địa lý đan xen mối đe dọa giữa Vùng Vịnh và Nam Á, cách phản ứng của các nước láng giềng ngay từ hôm nay sẽ mang tính quyết định cho hòa bình của ngày mai.
