Tòa án Tối cao Mỹ ủng hộ quyền Tổng thống Trump sa thải quan chức quản lý, nhưng miễn cưỡng áp dụng quyền này với Cục Dự trữ liên bang. Ông Trump muốn sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook, điều này mang đến thách thức cho tính độc lập của Fed. Phiên tranh luận về vụ việc dự kiến diễn ra vào 21/01/2026.
Cuộc chiến pháp lý về quyền của tổng thống
Các thẩm phán bảo thủ của Tòa án Tối cao Mỹ dường như sẵn sàng ủng hộ quyền của Tổng thống Donald Trump trong việc sa thải một quan chức cơ quan quản lý bất chấp các biện pháp bảo vệ việc làm do Quốc hội ban hành. Tuy nhiên, họ đã thể hiện sự miễn cưỡng trong việc trao cho ông quyền hạn tương tự đối với Cục Dự trữ Liên bang trong một vụ kiện quan trọng dự kiến sẽ được tranh luận vào tháng tới.
Tòa án, với đa số 6-3 là các thẩm phán bảo thủ, vào tháng 5 đã viện dẫn những gì họ gọi là đặc điểm độc đáo của ngân hàng trung ương Mỹ, điều phân biệt nó với các cơ quan khác cũng được Quốc hội thành lập để hoạt động độc lập khỏi sự kiểm soát trực tiếp của tổng thống.
Tuy nhiên, ông Trump vẫn tiến hành sa thải Thống đốc Fed, bà Lisa Cook vào tháng 8, khởi động một cuộc chiến pháp lý lớn về quyền lực tổng thống, đe dọa đến tính độc lập lâu đời của Fed.
(Thống đốc Fed bà Lisa Cook đã bị ông Trump sa thải vào tháng 8, tuy nhiên Tòa án Tối cao vẫn cho phép bà giữ chức)
Việc ông Trump nhắm mục tiêu vào bà Cook là một trong nhiều cách ông đã thử thách giới hạn quyền lực tổng thống kể từ khi trở lại nắm quyền vào đầu năm nay.
Tòa án Tối cao đã cho phép các hành động của ông có hiệu lực đối với việc cách chức nhiều quan chức cơ quan khác cũng như về chính sách nhập cư, sa thải nhân viên liên bang, cắt giảm viện trợ nước ngoài, thu hồi quyền của người chuyển giới và các vấn đề khác.
Các cuộc tranh luận về tính hợp pháp trong nỗ lực cách chức bà Cook của ông Trump dự kiến sẽ diễn ra vào 21/01/2026.
Các lý lẽ trong vụ án của bà Slaughter
Ngày 8 tháng 12, tòa án đã nghe các lập luận liên quan đến việc ông Trump sa thải bà Rebecca Slaughter hồi tháng 3, một thành viên đảng Dân chủ của Ủy ban Thương mại Liên bang, người đã kiện để phản đối hành động của vị tổng thống đảng Cộng hòa. Các thẩm phán bảo thủ đưa ra phán quyết rằng ông Trump không vượt quá thẩm quyền của mình.
Vào tháng 9, tòa án đã cho phép ông Trump cách chức bà Slaughter trong khi vụ kiện pháp lý của bà đang diễn ra. Tháng sau đó, tòa án vẫn giữ bà Cook ở vị trí Thống đốc Fed., trong khi đồng ý lắng nghe các lập luận trong trường hợp này.
Dựa trên các lập luận trong vụ kiện của bà Slaughter, các thẩm phán bảo thủ dường như sẵn sàng bác bỏ đạo luật năm 1914 do Quốc hội thông qua, theo đó các ủy viên FTC chỉ có thể bị tổng thống cách chức vì "thiếu hiệu quả, lơ là nhiệm vụ hoặc hành vi sai trái", chứ không phải vì bất đồng chính sách. Một phán quyết như vậy có thể trao quyền cho tổng thống sa thải người đứng đầu các cơ quan khác mà Quốc hội muốn độc lập hóa, lật đổ tiền lệ của Tòa án Tối cao năm 1935.
Đạo luật năm 1913 do Quốc hội thông qua để thành lập Cục Dự trữ liên bang (Fed) đã cung cấp các biện pháp bảo vệ quyền giữ chức vụ tương tự và các thẩm phán dường như lo ngại về việc tạo ra một khuôn khổ pháp lý mới cho phép các tổng thống cách chức các quan chức Fed chỉ vì những khác biệt về chính sách.
Các nhà lập pháp và các nhà kinh tế thuộc cả hai đảng từ lâu đã coi sự độc lập của Fed là rất quan trọng để ngăn chặn các quyết định về chính sách tiền tệ như việc ấn định lãi suất bị chi phối bởi những ý thích chính trị.
Bà Cook được cựu Tổng thống đảng Dân chủ Joe Biden bổ nhiệm. Khi công bố quyết định sa thải bà, ông Trump nói rằng ông làm vậy vì lý do chính đáng, cáo buộc bà gian lận thế chấp trước khi nhậm chức, một cáo buộc mà bà Cook phủ nhận và gọi đó là cái cớ để loại bỏ bà vì lập trường chính sách tiền tệ của bà.
Trong một vụ án trước đó, vào tháng 5, Tòa án Tối cao đã cho phép quyết định sa thải một thành viên của Hội đồng Quan hệ lao động quốc gia của ông Trump có hiệu lực.
Tuy nhiên, trong phán quyết của mình, tòa án cho rằng hành động này không nên được hiểu là trao cho tổng thống quyền tương tự để cách chức các quan chức Cục Dự trữ liên bang.
Sắc lệnh nêu rõ: "Cục Dự trữ liên bang là một thực thể bán tư nhân có cấu trúc độc đáo, tiếp nối truyền thống lịch sử riêng biệt của Ngân hàng thứ nhất và thứ hai của Hoa Kỳ", đề cập đến hai phiên bản của ngân hàng trung ương Hoa Kỳ trong giai đoạn đầu lịch sử quốc gia.
Lập luận pháp lý
Trong các cuộc tranh luận về vụ kiện của bà Slaughter, luật sư của bà nói rằng các lý thuyết pháp lý của chính quyền Trump sẽ "đưa sự độc lập của Cục Dự trữ liên bang vào thế nguy hiểm". Thẩm phán Kavanaugh đã nhiều lần hỏi Tổng luật sư Hoa Kỳ D. John Sauer về vấn đề đó.
"Phía bên kia nói rằng lập trường của ông sẽ làm suy yếu tính độc lập của Cục Dự trữ liên bang và họ lo ngại về điều đó và tôi cũng chia sẻ những lo ngại đó," ông Kavanaugh nói với Sauer - người bào chữa cho chính quyền của ông Trump.
Ông Sauer đáp lại rằng Cục Dự trữ Liên bang là trường hợp đặc biệt, trích dẫn phán quyết của tòa án hồi tháng Năm. Ông Sauer nói thêm rằng chính quyền Trump hiện không thách thức các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho các quan chức Fed, rằng: lý do ông Trump sa thải bà Cook là có lý do chính đáng.
Ngược lại, trong vụ kiện bà Slaughter, ông Trump không tuyên bố có lý do chính đáng để sa thải bà, mà chỉ nói rằng bà không phù hợp với chương trình chính trị của ông. Do những khác biệt về mặt thực tế này, hai vụ kiện đặt ra những vấn đề pháp lý khác nhau.
(Bà Rebecca Slaughter đã bị ông Trump sa thải với lý do không phù hợp với chương trình chính trị của ông, chứ không tuyên bố có lý do chính đáng)
"Tòa án rõ ràng coi Cục Dự trữ liên bang là một cơ quan đặc biệt," ông Peter Margulies, giáo sư luật tại Đại học Roger Williams ở Rhode Island, cho biết. "Tôi nghĩ tòa án tin rằng một Cục Dự trữ liên bang độc lập là rất quan trọng đối với một chính phủ hoạt động hiệu quả."
"Có một truyền thống lâu đời về việc điều tiết nợ công bắt nguồn từ thời lập quốc và tôi nghĩ tòa án đánh giá cao điều đó," ông Margulies nói thêm. "Việc viện dẫn lịch sử và truyền thống có ý nghĩa rất lớn đối với tòa án này."
Phòng Thương mại Mỹ, một nhóm vận động hành lang ủng hộ doanh nghiệp, đã lập luận trong một bản tóm tắt pháp lý rằng Cục Dự trữ liên bang khác với các cơ quan độc lập khác, vì vậy phán quyết có lợi cho ông Trump trong vụ của bà Slaughter không nhất thiết phải đe dọa tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Phòng Thương mại lập luận rằng từ lâu chính sách tiền tệ của Mỹ đã được thiết lập bởi các ủy ban hoạt động ngoài sự kiểm soát của tổng thống, chẳng hạn như Ủy ban Quỹ Dự phòng, một cơ quan được Quốc hội thành lập năm 1790 để quản lý và trả nợ chiến tranh Cách mạng của quốc gia.
Vì lý do này, nhóm này lập luận rằng, các tác giả của Hiến pháp sẽ không phản đối sự độc lập của Chính phủ liên bang.
Một số chuyên gia pháp lý cho rằng quan điểm này xuyên tạc lịch sử và cơ cấu của Fed.
Bà Andrea Katz, giáo sư tại Trường Luật Đại học Washington ở St. Louis, cho biết phán quyết cuối cùng của tòa án trong vụ bà Slaughter có thể sẽ tạo ra một ngoại lệ cho Cục Dự trữ liên bang. Tuy nhiên, bà Katz cho rằng các thẩm phán vẫn chưa đưa ra lý do pháp lý có nguyên tắc nào để làm như vậy.
