Là đối tác dầu mỏ lớn nhất của Iran và khách hàng gần như duy nhất mua dầu giá rẻ từ Tehran, Trung Quốc có nhiều lý do để lo ngại nếu xung đột Israel–Iran leo thang. Từ lợi ích năng lượng đến ảnh hưởng địa chính trị, Bắc Kinh đang bước đi thận trọng trên sợi dây căng giữa lợi ích và rủi ro.
Iran Là “Kho Dầu Chiết Khấu” Của Trung Quốc?
Dù bị Mỹ trừng phạt, Iran vẫn xuất khẩu đến 90% lượng dầu sang Trung Quốc — với mức giá thấp hơn khoảng 8% so với thị trường. Điều này khiến Trung Quốc trở thành vị cứu tinh kinh tế lặng lẽ của Tehran, đồng thời cũng là bên dễ tổn thương nhất nếu nguồn cung này bị gián đoạn.
“Teapot” Sơn Đông Và Dòng Dầu Ngầm
Phần lớn dầu Iran được chuyển đến các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ ("teapot") ở tỉnh Sơn Đông. Những cơ sở này sẵn sàng chấp nhận rủi ro pháp lý để đổi lấy biên lợi nhuận cao từ dầu rẻ. Trong khi các tập đoàn dầu khí quốc doanh lớn của Trung Quốc thận trọng hơn, thì các “teapot” lại là động lực thúc đẩy dòng chảy ngầm này.
Đội Tàu Bóng Tối Và Trò Lách Lệnh Trừng Phạt
Dầu Iran không đến Trung Quốc một cách chính thống. Nó đi qua cái gọi là “đội tàu bóng tối” – tàu cũ, chuyển tải ngoài khơi, gắn nhãn giả là dầu từ Malaysia hoặc Oman. Mỹ cáo buộc hình thức này là cách Bắc Kinh tiếp tay giúp Iran né trừng phạt, duy trì nguồn thu để phát triển chương trình hạt nhân và hỗ trợ các nhóm vũ trang.
Gắn Kết Chính Trị: Không Chỉ Là Kinh Tế
Iran không chỉ là đối tác thương mại, mà còn là đối tác chiến lược chính trị của Trung Quốc tại Trung Đông. Việc Iran miễn thị thực cho công dân Trung Quốc, hàng ngàn người làm việc tại đây trước khủng hoảng, là minh chứng cho mối quan hệ sâu sắc. Đầu tháng, Bắc Kinh đã sơ tán hơn 3.000 công dân khỏi Iran, cho thấy mức độ quan tâm cao độ.
Nỗi Lo Hormuz: Mạch Máu Năng Lượng Của Châu Á
Eo biển Hormuz – tuyến vận tải mà gần 85% dầu Iran đến châu Á phải đi qua – chính là gót chân Asin. Mỹ và Trung Quốc cùng có lợi ích sống còn tại đây. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio kêu gọi Bắc Kinh thuyết phục Iran không phong tỏa tuyến đường này, cho thấy vai trò trung gian của Trung Quốc trong bàn cờ chiến lược.
Thỏa Thuận Ngừng Bắn: Trump Bóng Gió, Bắc Kinh Cân Não
Tổng thống Trump tuyên bố sau thỏa thuận ngừng bắn:
“Trung Quốc giờ có thể tiếp tục mua dầu từ Iran. Hy vọng họ cũng mua nhiều từ Mỹ.”
Lời nhắn có vẻ nhẹ nhàng, nhưng ngầm nhấn mạnh áp lực Mỹ đang đặt lên lựa chọn của Trung Quốc giữa lợi ích kinh tế và cam kết địa chính trị.
Thị Phần Và Nội Bộ Bắc Kinh: 'Teapot' Hay Quốc Doanh?
Dầu Iran giá rẻ chảy chủ yếu vào khu vực tư nhân, khiến các “ông lớn” quốc doanh không hài lòng. Một số đang vận động kết thúc giao dịch ngầm với Iran, để giành lại thị phần trong nước. Xung đột Israel–Iran là cơ hội để Nhà nước Trung Quốc tái cơ cấu sân chơi dầu khí trong nước.
Dự Trữ Dầu Khổng Lồ: Phòng Thủ Cho Những Ngày Bão Giông
Trung Quốc đã tích lũy tới 1,1 tỷ thùng dầu, tương đương hơn 70 ngày tiêu thụ. Đây là mức cao kỷ lục, đủ để Bắc Kinh “cầm cự” trước bất kỳ cú sốc nguồn cung nào, đồng thời mua thời gian để điều chỉnh chiến lược nếu tình hình Trung Đông vượt ngoài kiểm soát.
Kết Luận: Trung Quốc Không Muốn Chiến Tranh, Nhưng Cũng Không Bỏ Cuộc Chơi
Với Trung Quốc, dầu từ Iran là vừa rủi ro, vừa cơ hội. Bắc Kinh lo ngại chiến sự Israel–Iran không chỉ vì giá dầu, mà còn vì sự ổn định của mạng lưới thương mại và ảnh hưởng địa chính trị đang ngày càng rộng lớn của mình tại Trung Đông.
Trung Quốc không muốn trở thành con tin năng lượng – nhưng cũng không thể dễ dàng từ bỏ dầu giá rẻ. Đó là bài toán mà Bắc Kinh đang cố giải, trong một thế giới mà mỗi cú đánh bom ở Tehran có thể làm rung chuyển thị trường tài chính Thượng Hải.
